GÜNDÖNÜMÜ NEDİR
GÜNDÖNÜMÜ NEDİR – Tayfun TİMOÇİN
Bir yıl boyunca her sabah güneşin doğduğu yere bakan biri, yıl içinde bir dönem boyunca her gün biraz kuzeye doğru yol aldığını, sonra belirli bir noktada durup güneye doğru indiğini, birkaç ay içinde de güneyde belirli bir noktadan daha öteye gitmeyerek tekrar kuzeye doğru hareket ettiğini görür. İşte güneşin kuzeyde ve güneyde geldiği en uç noktalara “güneşin durduğu nokta”, güneşin durduğu noktaya yeniden gelişine kadar geçen süreye de “yıl” adı verildi.
Bilimsel bilgi üretiminin olmadığı o zamanlarda güneşin durduğunu sandığımız noktaların, Dünya’nın ekseninin eğikliği nedeniyle oluşan “gündönümü” noktaları (her biri ekvatordan 23 derece 21 dakika uzaklıktadır) olduğunu henüz bilmiyorduk. Sonradan takvimi oluşturduğumuzda 22 Haziran ve 22 Aralık’a denk gelen yaz ve kış gündönümleri, batı dillerinde bugün de “güneş durdu” olarak isimlendirilir. Solistice, gündönümünün İngilizcesidir ve Latinceden gelir. Tam Latincesi “solstitium”dur. “Sol” güneştir, “stitium” ise durmak anlamına gelen sisto/sistere köklerinden türemiştir. Bugün “istasyon” (station) diyoruz ya hani, işte o. Statükoculuk da oradan.
Pek çok yerde gündönümü kutlamaları halen yapılmakta. Stonehenge’de olduğu gibi. Foto Dyana Wing So – Unsplash
